Interview met Heike Sitte

Dit interview deelt het persoonlijke verhaal van een expat die met een studentenvisum naar Nederland kwam en niet direct werd ondersteund door All About Expats. Mogelijk heeft zij wel gebruik kunnen maken van enkele van onze diensten, zoals het oriëntatiejaar, de relocation service, de 30%-regeling of Employment of Record (EOR). Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vervangt geen persoonlijk advies. Wilt u meer weten over onze diensten? Neem dan gerust contact met ons op.

Heike Sutte, geboren in Oost-Duitsland, woont sinds 2008 in Amsterdam. Met een achtergrond in geo-ecologie en een carrière in de energiesector deelt ze haar ervaringen als expat: van studeren en werken tot gezinsleven, integratie en het opbouwen van een thuis in Nederland.

“Ik kom oorspronkelijk uit Duitsland en heb wat rondgereisd voordat ik uiteindelijk hier in Nederland terechtkwam. Het was eigenlijk niet gepland om hier zo lang te blijven. Mijn partner en ik verhuisden vanuit de VS naar Amsterdam, waar ik een masteropleiding volgde. Dat was een programma van één jaar. Daarna zijn we gebleven, omdat ik mijn eerste baan vond en het leven hier heel fijn bleek te zijn. Het is zo’n mooie plek. Ik woon sinds 2008 in Nederland, inmiddels 17 jaar.”

Heike had Nederland al eerder bezocht. Tijdens haar middelbareschooltijd deed ze mee aan uitwisselingen met Nederlandse studenten, waardoor ze korte reizen maakte naar Den Haag, Utrecht en Leiden. Verder had ze nooit langere tijd in Nederland verbleven; dat was allemaal vóór haar universitaire studie. “Ik vestigde me pas in Nederland na een langere reis. Eerst deed ik vrijwilligerswerk en onderzoek, onder andere in Parijs en Denemarken na de middelbare school. Na mijn studie in Duitsland volgde ik een deel van mijn opleiding in de VS. Uiteindelijk woonde ik daar twee jaar voordat ik naar Amsterdam kwam.”

“Na de middelbare school deed ik mee aan een Europees vrijwilligersproject dat gericht was op het bevorderen van internationale relaties. Ik ging naar Denemarken om met kinderen op een basisschool te werken. Ik woonde bij een gastgezin en leerde drie keer per week Deens. Maar nadat ik Nederlands had geleerd, ben ik bijna al mijn Deens vergeten. Daarvoor had ik binnen Europa gereisd: Malta, Spanje, Portugal, maar niet daarbuiten. Ik had ook meegedaan aan schooluitwisselingen met Nederland. Dus ja, ik reisde wel, maar niet heel uitgebreid. Ik vond het leuk om met kinderen te werken, maar ik wilde vooral ergens anders zijn en andere culturen ervaren. Ik had geen specifiek land in gedachten; ik keek welke programma’s beschikbaar waren en kwam uiteindelijk in Denemarken en daarna Parijs terecht.”

“Na Parijs ging ik terug naar Duitsland. Ik moest eerst uitzoeken wat ik na de middelbare school en het vrijwilligersproject wilde studeren. Uiteindelijk koos ik voor geo-ecologie aan een technische universiteit. Het is een technische studie binnen de milieuwetenschappen, met veel natuurkunde, wiskunde en scheikunde, gevolgd door vakken als geologie, hydrologie, bodemkunde, ecologie en meteorologie. De opleiding duurde drie jaar en viel precies in de overgang van het oude Duitse ‘Diplom’-systeem naar het nieuwe bachelor-masterstelsel.”

“Na drie jaar behaalde ik mijn bachelordiploma. Ik was er niet van overtuigd dat dit het werk was dat ik mijn hele leven wilde doen. Daarom nam ik na het afronden van mijn bachelorscriptie bewust een pauze van mijn studie, zodat ik praktische ervaring kon opdoen. Ik werkte zes maanden in een onderzoekslaboratorium en daarna in München bij een consultancybureau dat zich richtte op milieumanagement, waar bedrijven werden gecertificeerd voor milieunormen zoals ISO 14000. Later ging ik dankzij vrienden naar de VS, waar ik voor een ngo in Seattle werkte en bij een gastgezin woonde. Ik werkte aan een campagne voor hernieuwbare energie om een nieuwe wet aangenomen te krijgen en voerde mijn eigen onderzoeksproject uit over waste-to-energy versus storten. Dit zou ngo’s helpen hun standpunt over dit onderwerp te bepalen. In Seattle ontmoette ik mijn huidige man.”

“In 2007 begon ik aan een internationale master in Amsterdam. De introductieweek voelde als een festivalweek. Ik ontmoette meteen veel internationale studenten. Er was wat academische inhoud, maar heel beperkt; het was vooral sociaal. Internationale studenten vormden al snel hun eigen groep. ‘Dat gebeurde vanzelf, omdat de internationale studenten niemand kenden. Daardoor vormden we meteen een hechte groep. Nederlandse studenten gingen vaak van college naar college met mensen die ze al kenden, en bleven meestal bij elkaar. Het duurde een paar maanden voordat de groepen echt mengden.’”

“Na mijn studie kreeg ik mijn eerste baan in Amsterdam bij een innovatief duurzaam energiebedrijf genaamd Evelop, op de biomassafdeling. Ze werkten ook aan wind- en zonneprojecten. Ik was projectontwikkelaar, wat perfect aansloot bij mijn achtergrond. Dus eerst rondde ik mijn studie in Nederland af, en daarna begon ik met werken.”

Heike kwam na haar werk in de VS in Nederland terecht. Ze wilde een masteropleiding volgen en Nederland bood de meeste voordelen. “Ik volgde een master in Environmental Management. Ik keek naar masteropleidingen in verschillende landen, zoals Schotland, Zweden en Nederland. Ik wist al dat ik Amsterdam leuk vond door mijn uitwisselingservaringen op de middelbare school, en ik kreeg ook een volledige beurs van de DAAD uit Duitsland, waardoor de beslissing makkelijk werd. Vanuit de VS vloog ik eerst alleen naar Nederland, vond een woonplek en haalde wat spullen op bij mijn familie in Duitsland. Mijn partner kwam twee maanden later vanuit de VS.”

“Verhuizen en huisvesting vinden was in 2008 al moeilijk. Mensen onderschatten hoe lastig de woningmarkt in Nederland is. In het begin vond ik een zolderkamer ver van de stad, waarschijnlijk niet helemaal legaal, waar ik drie maanden verbleef totdat we iets beters vonden. Uiteindelijk vonden we een goede plek achter de A10, via een Duitse vrouw die tijdelijk vertrok, waarbij we dezelfde huur konden blijven betalen. Ik ben altijd in Amsterdam gebleven en ben in totaal vijf keer verhuisd. We hadden soms problemen met illegale onderhuur of vreemde verhuurders. Uiteindelijk vonden we een plek waar we tien jaar bleven. In 2018 konden we eindelijk iets voor onszelf kopen.”

Een huis kopen in Nederland is uitdagend, maar in Duitsland nog meer. “Het is geen onderdeel van de Duitse cultuur om direct na je afstuderen een huis te kopen. Het is iets wat je doet wanneer je een vaste baan hebt en genoeg eigen geld beschikbaar is. In Duitsland heb je veel meer eigen kapitaal nodig. Hypotheken moeten veel sneller worden afgelost, en de overheid biedt veel minder fiscale ondersteuning bij het kopen dan hier. In Nederland is het gebruikelijker om vroeg te kopen, en de voordelen zijn groter.”

“Ik heb eigenlijk nooit heel sterk heimwee gehad. Ik ben altijd nieuwsgierig en voel me thuis waar ik ook ben. Zelfs toen ik jonger was en vrijwilligerswerk deed in Denemarken, had ik nooit heimwee. Ook nu denken mijn partner en ik af en toe aan verhuizen, maar er is geen land waarvan we voelen dat we er per se heen moeten. Niet Duitsland, niet de VS. Amsterdam is dus een geweldige plek om te blijven, al zouden we misschien ooit een halfjaar ergens anders willen wonen, gewoon voor de ervaring.”

Heike voelt zich niet volledig thuis in één land. “Het is moeilijk te zeggen. Soms voelt het alsof ik nergens echt helemaal thuis ben. Je verandert door de jaren heen, en ondertussen veranderen de plekken waar je vandaan komt of woont ook. Die twee dingen passen niet altijd meer bij elkaar. Soms voel ik: ik ben niet meer helemaal Duits, maar ook niet echt Nederlands. Het is alsof ik tussen twee werelden hang. Toen ik terugging naar mijn oude land, merkte ik dat dit gevoel niet wegging. Ik was als persoon veranderd door mijn ervaringen. Je kijkt ook anders naar dingen dan vroeger. Het voelt bijna alsof je niet terug kunt, omdat je je hebt ontwikkeld en een ander persoon bent geworden. Dat past niet meer in de oude omgeving; het is een tussenin-gevoel. Maar het stoort me niet, omdat ik me thuis kan voelen in het huis dat we hebben gekocht.”

“Praktische zaken regelen als student was echt frustrerend. In 2008 had je ook een ‘geregistreerd adres’ nodig om een BSN te krijgen.” Een plek vinden waar je je mocht inschrijven was toen heel moeilijk. Het was een soort bureaucratische vicieuze cirkel waar bijna iedereen mee worstelde. Gelukkig had de universiteit een samenwerking met een bank, waardoor je één van de twee stappen kon overslaan. Anders had het veel langer geduurd.”

Bij All About Expats kunnen we bevestigen dat het proces dat Heike in 2008 meemaakte compleet anders was dan nu. Wij blijven voortdurend op de hoogte van regelgeving en zorgen ervoor dat All About Expats u kan helpen met juridische, immigratie- en integratiezaken, met welke kwesties u ook te maken krijgt. Tegenwoordig is Nederland veel strenger geworden, met veel kleinere regels die moeten worden gevolgd. Wij houden onze kennis maandelijks up-to-date en onderhouden veel contacten met instanties om kennismigranten die in Nederland werken te ondersteunen.

“Ik generaliseer niet graag, maar als ik iets moet zeggen: in Duitsland bestaat het stereotype dat Nederlanders relaxter zijn. En dat stereotype klopt naar mijn mening. Alles in Nederland is wat meer laid-back. Bijvoorbeeld bij het bouwen van huizen: in Duitsland moet alles precies zijn, er zijn normen die moeten worden gevolgd en certificeringen die moeten worden verzameld voordat een bouwproject wordt vrijgegeven. In Nederland hoeft het, ondanks de bouwregels, niet helemaal zo strikt. Iedereen vindt het prima als dingen wat losser zijn. Sommige huizen staan zelfs een beetje scheef, kijk maar naar ons huis in Amsterdam; dat zou in Duitsland niet mogen.”

“Duitsers denken ook vaak dat Nederlanders minder rigide en streng zijn. Bijvoorbeeld als het om tijd gaat: in Duitsland ben je altijd op tijd. Altijd. Te laat komen gebeurt bijna nooit. Op het werk zijn er zelfs competities om te zien wie eerder aankomt dan collega’s. In Nederland loopt iemand misschien tien minuten te laat een vergadering binnen en zegt iedereen gewoon: ‘O, dat is prima.’ Of kijk naar contracten: in Duitsland betekent een contract precies wat erin staat. In Nederland is een contract flexibeler; het gaat meer om de intentie van de partijen en de context.”

“Wat werktijden betreft beginnen we in Nederland later. Duitsers beginnen veel eerder: 8.00 uur is normaal. In Nederland beginnen de meeste mensen rond 9.00 uur, maar ze eindigen hier ook een uur later. Het totaal aantal werkuren komt dus ongeveer op hetzelfde neer. En de werkplek is in Nederland minder hiërarchisch. Managers luisteren echt naar je. In Duitsland weet ik dat niet zo zeker; in mijn eerdere ervaring was dat minder gebruikelijk.”

“In mijn laatste functie werkte ik als Senior Business Developer in offshore wind. Dat betekende deelnemen aan tenders en biedingen, nieuwe markten analyseren, samenwerkingen opbouwen, wetgeving onderzoeken en kijken naar ruimtelijke uitdagingen rond offshore wind. De rol was heel breed, maar wel gericht op één sector. Nu ben ik gestopt met werken in deze sector en weet ik nog niet zeker wat ik hierna ga doen. Offshore wind zit op een dieptepunt. De energietransitie is enorm; het werk ligt op dit moment vooral bij netbeheerders en aanbieders van energieopslag. Ik overweeg ook freelancewerk. Ik ben gewoon verschillende opties aan het verkennen. Als expat is het niet moeilijk om een baan te vinden. Natuurlijk helpt het dat ik na 17 jaar vloeiend Nederlands spreek, waardoor er meer mogelijkheden zijn, maar er zijn best veel functies die internationale expats kunnen vervullen.”

“Nederland staat open voor internationale werknemers. Mijn voorkeur gaat uit naar internationale bedrijven, omdat ik me daar prettiger voel met de taal. Al heb ik bewust jarenlang in Nederlandse omgevingen gewerkt om beter te integreren. Daarna schakelde ik in offshore wind weer terug naar Engels. Nu spreek ik ook behoorlijk goed Nederlands, en sommige Nederlandse bedrijven willen internationaler worden. Mijn talen zijn Duits, Engels en Nederlands; dat is een groot voordeel. Als je Nederlands spreekt, heb je een streepje voor bij werkgevers.”

Na een aantal jaren samenwonen zijn Heike en haar partner nu ook de trotse ouders van een kind. “We hebben één kind. Ze is drieënhalf, dus nog heel jong. Het is echt fijn om hier een gezin te stichten. In Duitsland is er een veel langere periode van betaald ouderschapsverlof. In Duitsland krijg je zeker een jaar verlof. Of zelfs langer, maar dan krijg je minder betaald.” Werkgevers zijn ook verplicht om een functie langere tijd beschikbaar te houden: “Na drie jaar moet het bedrijf je baan behouden of een vergelijkbare functie aanbieden.” Het contrast met Nederland blijft voor Heike groot: “Het voelt vreemd voor mij… het is maar vier maanden.” Ze legt uit dat het in Nederland gebruikelijk is dat baby’s al vrij vroeg naar de opvang gaan. Zelf koos ze ervoor langer thuis te blijven: “Ik bleef thuis tot mijn dochter zeven maanden oud was. Dat voelde beter voor mij.”

“Een onderwerp waar we ons nu op richten, is het kiezen van een school voor onze dochter. Ik zou eindeloos over scholen kunnen praten; er zijn zoveel keuzes. Er zijn verschillende onderwijsfilosofieën: vrijeschool, Dalton, Montessori en nog veel meer. Daarnaast heeft elke school eigen focusgebieden, zoals een cultureel profiel of tweetalig onderwijs in het Engels. Ik heb inmiddels waarschijnlijk tien verschillende scholen bezocht.”

“Uiteindelijk ontdekte ik ook dat kinderen op Nederlandse basisscholen geen cijfers krijgen. Niemand vertelde mij dit; men ging er gewoon van uit dat je dat wist. Maar voor iemand uit een ander land is dat helemaal niet vanzelfsprekend. In Duitsland krijgen kinderen wel cijfers. School begint daar op zesjarige leeftijd, en de eerste cijfers worden al op de basisschool gegeven. Zelf kreeg ik mijn eerste cijfers toen ik zeven was. We vinden het Montessori-concept heel mooi, maar geen van de scholen legt tijdens introducties duidelijk uit wat Montessori eigenlijk inhoudt. Het blijft heel kort, en je begrijpt nog steeds niet helemaal wat het betekent. Voor gezinnen die naar Nederland komen zou ik zeggen: doe onderzoek, blijf goed geïnformeerd en zorg dat je begrijpt hoe het systeem werkt.”

Bij All About Expats ondersteunen we hele gezinnen met de documenten die nodig zijn om naar Nederland te verhuizen. We begeleiden elk gezinslid door het volledige immigratieproces. Als u eenmaal als gezin bent gesetteld, kan veel informatie, zoals de inzichten die Heike deelt over scholen, enorm nuttig zijn. Lees ook onze andere expatverhalen om te leren van de ervaringen van gezinnen die naar Nederland zijn verhuisd.

In 17 jaar heeft Heike behoorlijk wat Nederlands moeten leren, en dat ging niet vanzelf. “Ik moest Nederlands leren toen ik aan mijn tweede baan in Nederland begon, in Ede. Het hele bedrijf sprak Nederlands en niemand sprak Engels. Ze spraken geen Engels met mij, dus ik moest het echt leren door er volledig in ondergedompeld te worden. Achteraf gezien was het in het begin misschien iets te veel. Het is behoorlijk intens en communicatie kan uitdagend zijn, maar je leert ongelooflijk veel in korte tijd. Het is niet onmogelijk.”

“Ik heb op mijn werk echt goed Nederlands leren spreken, maar ik heb ook een cursus gevolgd bij de gemeente Amsterdam en mijn NT2-cursus afgerond. Nederlands en Duits lijken behoorlijk op elkaar, wat het veel makkelijker maakte. Je hoeft maar een paar woorden aan te passen. Ik ben nog steeds niet perfect, vooral niet met uitdrukkingen, maar ik leerde de basis snel.”

“Het moeilijkste is voor mij altijd spreken geweest. Vloeiend spreken is het lastigst, vooral in het begin. Het ligt deels aan de uitspraak, maar ook aan het vertrouwen om het gewoon te doen. In het begin was er veel onzekerheid, zeker wanneer je jong bent en bij een bedrijf begint zonder de taal te kennen. Alles tegelijk moeten managen is overweldigend, niet onmogelijk, maar zeker iets om je bewust van te zijn.”

“Vrienden maken is moeilijk in Nederland. De noordelijke cultuur is anders dan de zuidelijke cultuur, waar iedereen open en makkelijk in de omgang is. In Nederland zijn vriendengroepen vaak gesloten-vriendelijk: vriendelijk, maar moeilijk om binnen te komen. Ik maakte vrienden via internationale contacten. Soms ontstonden vriendschappen omdat iemand uit mijn internationale groep een relatie had met iemand uit Nederland. Zo kwam ik in Nederlandse kringen terecht.”

“Ik heb ook een paar Nederlandse vrienden heel toevallig ontmoet, en die vriendschappen bestaan nog steeds, nu al ongeveer 17 jaar, maar het zijn er niet veel. Tot op zekere hoogte houd ik van structuur en planning, zoals Nederlanders dat doen, maar niet te veel. Als je veel internationale vrienden hebt, leer je je ook aan te passen aan hun manier van socializen. Vaak wordt alles binnen een grotere vriendengroep georganiseerd en is iedereen welkom. Die aanpak vind ik fijn, en ik vind het leuker.”

“Nu.nl is de app die ik gebruik voor Nederlands nieuws, Spiegel voor Duitsland en The New York Times voor de VS,” legt ze uit. Het helpt haar niet alleen om op de hoogte te blijven, maar ook om verschillen tussen landen te zien: “Het is echt interessant om de verschillen op te merken. Vooral in de VS hebben ze soms compleet andere ideeën.”

Ze volgt ook politiek, vooral voormalig minister Rob Jetten: “Ik volg Rob Jetten op LinkedIn zodat ik zijn updates kan zien.” Ze bewondert zijn kennis en stijl: “Ik merkte dat hij echt begrijpt wat de energiesector in Nederland nodig heeft. Hij is heel welbespraakt en kan complexe onderwerpen op een eenvoudige manier uitleggen.”

Hoewel Heike niet op nationaal niveau mag stemmen, maar wel bij lokale verkiezingen in Amsterdam, voelt ze zich toch betrokken: “Ik kan niet stemmen in Nederland, maar ik wil wel begrijpen wat er speelt.” Ze kent niet veel Nederlandse beroemdheden en kijkt niet veel Nederlandse tv. “Ik ben niet erg bekend met Nederlandse beroemdheden,” zegt ze lachend. Andersom kent ze wel Nederlandse tv-persoonlijkheden die in Duitsland bekend werden. “Toen ik jonger was, waren Rudi Carrell en Linda de Mol heel beroemd in Duitsland, met hun leuke accenten.”

Hoewel Heike inmiddels al lang in Nederland woont, merkt ze dat eten een van de duidelijkste culturele verschillen blijft. “Ik ben fan van pannenkoeken,” zegt ze meteen. Het is een van die Nederlandse gerechten die ze echt is gaan waarderen. Toch zijn er snacks waar ze minder van houdt: “Bitterballen zijn niet mijn favoriet. Ik eet ze als ik honger heb, maar ik zou ze nooit zelf kiezen.” Ze benadrukt dat er eigenlijk niets is waar ze echt een hekel aan heeft: “Ik haat niets, maar sommige dingen zijn gewoon niet mijn ding.”

Wat ze wel mist, is de Duitse bakcultuur. “Ik mis de goede Kuchen en de goede bakkerijen.” Vooral brood blijft voor haar een groot contrast. “Duits brood is veel dichter en steviger. Brood in Nederland is heel zacht. Zelfs de kleinere broodjes zijn heel anders. De bakcultuur is gewoon heel anders. We hebben compleet andere dingen, op een compleet andere manier gemaakt.” Ook lunchgewoonten waren een cultuurschok. “In Duitsland eet je een warme lunch. Dat is normaal,” legt ze uit. De Nederlandse boterhammencultuur was even wennen: “Hier is het vooral brood. Ik ben er nu aan gewend, maar dat heeft wel tijd gekost.”

“Mijn accent klinkt eigenlijk niet echt Duits meer. Als ik Duits spreek, weten mensen soms niet precies waar ik vandaan kom; het klinkt Duits of Engels. Mijn mindset is ook een beetje veranderd nadat ik zo lang in Nederland woon. Ik ben waarschijnlijk relaxter dan vroeger, bijvoorbeeld als het om tijd gaat. Ik ben niet meer zo punctueel en strikt in plannen als mijn familie in Duitsland gewend is.”

“Nederlanders spreken veel talen, veel meer dan in andere landen, en dat heeft veel te maken met hoe ze functioneren. Ze zijn slim in onderhandelen en blinken ook uit in communicatieve vaardigheden, die ze al vroeg op school leren.”

“Ik ben blij dat ik hier ben. Amsterdam is een prachtige stad om in te wonen. De grootte is perfect: niet te groot, niet te klein. Er zijn genoeg culturele evenementen om naartoe te gaan als je wilt. Als je hier lang genoeg woont, leer je dat echt waarderen. Ik zou me kunnen voorstellen om tijdelijk ergens anders te wonen, misschien een halfjaar of een jaar, maar niet permanent. Er is geen land waarvan ik denk: daar moet ik heen. Duitsland voelt niet meer als mijn thuis, en de VS ook niet. Voor nu is Nederland dus de beste plek. Maar ik sluit nooit iets uit.”

“Amsterdam is geweldig om in te wonen, maar we overwegen te verhuizen omdat ons huis klein is en we graag een tuin willen. Veel mensen verlaten Amsterdam om een grotere buitenruimte te vinden, bijvoorbeeld in Haarlem of verder naar het noorden. We hebben ook naar Zaandam gekeken, maar dat is duurder en er zijn niet genoeg opties die passen bij wat we nodig hebben.”

Als Heike advies zou geven aan een nieuwe kennismigrant die naar Nederland komt, zou ze zeggen: “Weeg altijd de voor- en nadelen zorgvuldig af en doe grondig onderzoek naar het land om zeker te weten dat de kans echt de moeite waard is. Maar als je de kans krijgt, is het altijd de moeite waard om de sprong te wagen, omdat het een manier is om kennis op te doen en je horizon te verbreden. Vergeet niet om je opties open te houden en nooit je bruggen te verbranden.”

Heb je een verhaal dat je wilt delen over verhuizen naar, werken in of wonen in Nederland?